Jednym z najważniejszych faktów w życiu człowieka jest to, że się rozwija. Rozwój człowieka ma dwa aspekty fizyczny i psychiczny), które wzajemnie się warunkują. Tylko człowiek się rozwija psychicznie jednostkowo, od chwili poczęcia poprzez niemowlęctwo, dzieciństwo, młodość, pełna dojrzałość aż do starości. Rozwój poszczególnych ludzi zawsze pozostaje pewną niewiadomą. Ze względu na to, ze wszystko w życiu może być szansą rozwoju – trudne okazuje się pytanie o określone zasady rozwoju. Niewątpliwie istnieją prawidłowości powstania i rozwoju procesów psychicznych (takich jak spostrzeganie, zapamiętywanie, uczenie się, myślenie itp.) oraz trwałych właściwości umysłu, charakteru i osobowości. Próbę opisu ogólnych założeń dotyczących rozwoju zaproponował W. Kozłowski (1987), ustalając pięć cech: 1. Podstawą rozwoju jest relacja pomiędzy jednostką a światem zewnętrznym. W relacji tej człowiek jest zarazem podmiotem i przedmiotem sytuacji, w jakich uczestniczy. Warunki sytuacji oddziałują na zachowanie jednostki, ta zaś ma możliwość wywierania wpływu na sytuacje. Człowiek w początkowym okresie swego rozwoju żyje i działa w ciągłej interakcji czynników dziedzicznych i środowiskowych, bardziej podlega wpływom otoczenia, niż sam oddziałuje. Sam jest znaczącym elementem otoczenia, toteż swoją obecnością zmienia warunki własnego rozwoju. W całym procesie rozwoju dziecka nie można pominąć procesów dojrzewania i uczenia się. Istota rozwoju psychicznego polega na poznawaniu nowych form odzwierciedlenia rzeczywistości oraz przejścia na wyższy stopień odzwierciedlenia, który przejawia się zawsze w większej możliwości czynnego i poznawczego wnikania w rzeczywistość. 2. Rozwój człowieka wiąże się z pokonywanie trudności – zarówno w świecie zewnętrznym, jak i wewnętrznym. Zaangażowanie człowieka w rozwój zrodzone jest z niezadowoleniem z siebie, poczucia niedorastania, z tęsknoty za harmonią, z niepokoju. Rozwijać się – to znaczy przekraczać obecny stan psychiczny, przechodzić od niżej zorganizowanych struktur do wyżej zorganizowanych. Odbywa się to jakby w dwóch etapach. Z pierwszym etapem rozwoju związane jest naruszenie równowagi psychicznej, czemu towarzyszą negatywne przeżycia, jak niepokój, lęk, utrata poczucia bezpieczeństwa. Drugi etap charakteryzuje się powrotem do równowagi psychicznej już na wyższym poziomie i towarzyszą mu przeżycia pozytywne, np. uspokojenie, radość, szczęście. Każde kolejne przekroczenie jakiejś granicy rozszerza horyzont, a poczucie nienadążania nie znika, lecz na nowo odradza się i motywuje do dalszej aktywności. Tylko będąc aktywnym człowiek kształtuje siebie i zmienia otoczenie. Wiadomo na pewno, że bez takiego zaangażowania się człowiek staje się „produktem ubocznym własnego życia”. 3. Rozwój dokonuje się w konsekwencji wykonywania zadań. Działalność ludzka ma charakter zadaniowy. Jest szansą rozwoju zwłaszcza wtedy, gdy jednostka samodzielnie stawia sobie zadania, zgodnie z ogólniejszymi planami życiowymi i wartościami. Do nowych większych zadań człowiek musi dorosnąć, a to oznacza, że musi w tym momencie przerosnąć siebie, czyli uświadomić osobistą ocenę wartości związanych z wykonywanymi zadaniami. Psychologia rozwojowa, choć jest nauką młodą, dostarcza wiedzy na ten temat oraz o warunkach i czynnikach, pod wpływem których kształtują się czynności i działalność oraz przekształca się i doskonali świadomość. Ale czy mając tę wiedzę, potrafimy odczytać szansę i zagrożenia rozwoju w konkretnym ludzkim losie? Człowiek nie da się zamknąć w kręgu jednej, jedynie słusznej propozycji wyjaśniającej. W tym kontekście znaczenia nabierają słowa K. Rahnera, który mówi, że „człowiek jest pytaniem, Bóg jest odpowiedzią” (Popielski, 1987). że trzeba postawić różne sprawy „tu” i „teraz” ponad sobą, że trzeba się w nie zaangażować